مدرسه در مزرعهء كشاورز روستاي نظام آباد شهرستان آمل

دو شنبه / /

تهيه و تنظيم

سيد يوسف موسوي

اين روستا دردهستان دشت سر، بخش دابودشت شهرستان آمل،‌ قرار داشته و داراي 175 خانوار و 336 هكتار سطح شاليزاري بوده و تعداد بهره برداران آن 355 نفر مي باشد. لازم به ذكر است كه محل اجراي طرح، روستاي مزبور مي باشد اما كشاورزان شركت كننده‌ (با توجه به پراكنش جغرافيايي)‌ از روستاهاي مختلف منطقهء دشت سر هستند.

جلسهء اولتاريخ: 27/12/86
مجري طرح: مهندس اسلامي
تسهيلگر: مهندس موسوي
روز دوشنبه به تاريخ27/12/86 اولين جلسه ، با حضور مهندس اسلامي و موسوي (به ترتيب مسئول و كارشناس مركز ترويج و خدمات جهاد كشاورزي دشت سر) و جمعي از كشاورزان در محل مركز ترويج برگزار شد. در اين نشست،‌ موارد زير مطرح گرديد:- تشريح كامل تعهدات متقابل مشاركت مدرسه در مزرعه
- بحث و تبادل نظر در مورد اولويت بندي نيازهاي موجود
- طراحي و برنامه ريزي،‌ براي مزرعهء مطالعاتي
- توضيح در مورد اهداف مدرسه در مزرعه و عضوگيري از كشاورزان علاقمند
- تعيين محور بررسي ها جهت تعريف تيمارها در طول مدرسه در مزرعه
كشاورزان حاضر، با توجه به اينكه در سال زراعي 1385 نيز اين طرح را تجربه كرده و از نتايج آن بهرمند شده بودند؛ با استقبال از جلسه مدرسه در مزرعه خواهان اجراي اين طرح، در مزارع شاليزاري خود شدند، نكتهء قابل ذكر اينكه در اين روستا، همانند ساير روستاهاي منطقهء دشت سر ،‌ اراضي،‌ تحت كشت دوم قرار دارند،

جلسه در نهايت با صلوات به پايان رسيد.

جلسهء دومتاريخ: 14/1/1387
زمان كلاس: 12-9 صبح
تسهيلگر: مهندس موسوي
روز سه شنبه به تاريخ 14/1/87 دومين جلسه، مصادف با زمان خيساندن بذر مزرعهء طرح، انتخاب گرديد. اين نشست با حضور كشاورزان و كارشناسان ناظر، در منزل آقاي رضانيا (كشاورز عضو طرح) در ساعت 9 صبح، برگزار شد. در اين نشست،‌ با توجه به تناسب زماني، موارد زير مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفته و توسط اعضاء پذيرفته شد:- سبك سنگين كردن بذر:1- براي جدا كردن بذور پوك و نيمه پر مي باشد.
2- بجاي نمك مي توان از خاك هم براي سنگين كردن آب (افزايش چگالي) استفاده نمود.
3- مقدار نمك مورد استفاده براي بذور مختلف متفاوت است.
4-

- ويزگي هاي بذر خوب:1- يكنواخت و يكدست باشند.
2- درشت باشد.
3- دلك نداشته باشد.
4- اگر با كمباين دستي يا بوسيله دست از خوشه ها جدا شود بهتر است.
5- - ضدعفوني بذر:1- بهتر است پس از 12تا24ساعت ماندن در آب خالص، مادهء ضدعفوني كننده –كه در اين مورد كاربوكسين تيرام بوده است- اضافه شود. - اضافه كردن نيتروكسين:با توجه به تجربهء كشاورزان منطقه در استفاده از كودهاي بيولوزيك از جمله نيتروكسين،‌ اين كود بيولوزيك نيز به نسبت يك ليتر در هر 50ليتر آب (معادل 30كيلو بذر)، همراه با مادهء ضدعفوني كننده به آب خالص اضافه گرديد. منابع تامين بذر:1- مراكز تحقيقات
2- كشاورزان با سليقه
3- تهيهء بذر از مزرعهء شخصي

جلسه در ساعت مقرر به پايان رسيد

جلسهء سومتاريخ: 20/1/1387
زمان كلاس: 12-9 صبح
تسهيلگر: مهندس موسوي
اين جلسه روز سه شنبه 20/1/87،‌ راس ساعت 9 صبح با حضور كشاورزان عضو و كارشناسان ناظر در مزرعهء طرح،‌ برگزار شد؛‌ كه مقارن با بذرپاشي بذور در خزانهء مزرعهء طرح، بوده است. در اين گردهمايي با توجه به زمان،‌ در مورد خزانه مباحثي مطرح و مورد تبادل نظر و تجزيه و تحليل، توسط افراد گروه قرار گرفت؛ كه موضوعات مطروحه به شرح زير مي باشند:

- وي‍‍زگي هاي محل خزانه: 1- حتي الامكان نورگير باشد.
2- زهكش مناسبي داشته باشد.
3-.سطح آن كاملا صاف باشد.
4- در صورت امكان از كود سبز يا كود حيواني استفاده شود.
5- ...- وي‍‍زگي هاي كرت ها:1- اندازهء كرت ها؛ سه متر در پانزده متر مطلوب است.
2- خشك بودن خزانه هنگام بذرپاشي بهتر است.
3- ميزان بذر در هر كرت 3*15 متر، بهتر است حدود 5 كيلوگرم باشد.
4- در صورت لزوم استفاده از علفكش، پاشيدن آن حداقل 5 تا 7 روز قبل از بذرپاشي انجام شود.
5-…- داشت خزانه:

1- در صورت گرم بودن هوا در روز دوم،‌ خنك كردن خزانه بوسيلهء آبياري ملايم، ضرورت خواهد داشت.
2- آب كرت ها بايد هنگام شب كاملا تخليه گردد.
3- مسطح بودن كرت ها (بطوري كه آب كرت كاملا در هر مرحله تخليه گردد) ضروري است.
4-…

جلسه در ساعت مقرر به پايان رسيد.

جلسهء چهارمتاريخ: 28/1/1387
زمان كلاس: 12-9 صبح
تسهيلگر: مهندس موسوي
اين جلسه روز چهارشنبه 28/1/87،‌ راس ساعت 9 صبح با حضور كشاورزان عضو و كارشناسان ناظر در مزرعهء طرح،‌ برگزار شد؛‌ در اين نشست، به تناسب زمان،‌ در مورد خزانه موضوعاتي ارائه و توسط افراد شركت كننده مورد تبادل نظر و تجزيه و تحليل، قرار گرفت. مباحث به شرح زير مي باشند:

-برداشت پلاستيك:1- بهتر آنكه برداشت هنگام صبح (حدود ساعت 10-9) انجام شود.
2- وجود آب در كرت ها پس از برداشت پلاستيك بهتر خواهد بود.
3- مطلوب آنكه برداشت،‌ تدريجي (طي چند روز) انجام شود.
4- بهتر است آنكه حدود 15-12روز پس از بذرپاشي در شرايط مناسب برداشت پلاستيك انجام شود.- كود سرك خزانه:1- بهتر است 3-2 روز پس از برداشت پلاستيك كوددهي انجام شود.
2- مصرف اوره به همراه كود پتاس، نتيجهء بهتري خواهد داشت.
3- كود مايع مي تواند مكملي براي كود دانه اي باشد؛‌اما نمي تواند جايگزين آن شود.
4- در صورتيكه از كود بيولوزيك نيتروكسين در مرحلهء خيساندن استفاده نشده است؛ در اين مرحله مي توان به ازاي هر كرت، نيم ليتر از آن را رقيق كرده و دور تا دور كرت پاشيد.- مزاياي خزانهء پلاستيكي:1- كاهش ميزان بذر مصرفي
2- پيش رس كردن محصول
3- كاهش خسارت عوامل نامساعد (سرما،‌ آفات و ... )
4- ...

جلسه در ساعت مقرر به پايان رسيد.

جلسهء پنجمتاريخ: 11/2/1387
زمان كلاس: 12-9 صبح
تسهيلگر: مهندس موسوي
اين جلسه روز چهارشنبه 11/2/87،‌ راس ساعت 9 صبح با حضور كشاورزان عضو و كارشناسان ناظر در مزرعهء طرح،‌ برگزار شد؛‌ در اين جلسه با توجه به پيشنهاد گروه،‌ در مورد شرايط خزانه بحث و تبادل نظر شد؛ سپس چند نمونه توسط اعضاء از بخش هاي مختلف خزانه گرفته شده و در زير سايبان،‌ سوالات مطرح شده مورد تحليل، قرار گرفت؛ كه اهم مباحث به شرح زير مي باشد:

- عدم رشد يا رشد نامطلوب بوته ها:اين بوته ها كه داراي ساقه چهء كوتاه و ريشه هاي تيره بودند، از نقاط سبز نشدهء خزانه جمع آوري شدند؛‌ كه علت ها بدين ترتيب مي باشد:

1- آب ماندگي، بعلت عدم تسظيح صحيح خزانه؛
2- گرماي بيش از حد زير پلاستيك، بعلت عدم تهويهء بموقع؛‌
3- تاثير منفي علفكش

با توجه به اينكه در خزانهء مزبور، در مقدار و نيز نحوهء مصرف علفكش دقت لازم به عمل آمده است؛ بنابراين علت شمارهء سه در مورد اين خزانه رد شده است.

- تراكم نايكنواخت بوته ها:تراكم نايكنواخت، به علل زير نسبت داده شد:

1- عرض بيش از حد كرت؛
2- عدم دقت و نايكنواختي در پاشيدن بذر؛
3- عدم تسطيح خزانه؛
4- عدم تهويه و خنك كردن بموقع؛
5- شيب حاصلخيزي زمين
6- تاثير علفكش

با توجه به وجود تناقض در موارد 5و6،‌ اين دو نظر به راي گذاشته شد كه در نهايت با 19 راي منفي و 5 راي مثبت،‌ رد گرديد.
- مقايسهء رشد بوته ها:با توجه به نمونه هاي برداشت شده از دو نقطهء با تراكم بالا و پايين و مقايسهء آنها نظرات اعضاء به شرح زير ارائه گرديد:

1- در تراكم بالا طول و تراكم ريشهء در بوته ها كاهش پيدا مي كند؛
2- ارتفاع بوته ها افزايش مي يابد؛
3- بوته ها ضعيف مي شوند.
- معايب تراكم بالاي بوته ها:1- افزايش حساسيت بوته ها به شرايط نامساعد (گرما و سرما)؛
2- افزايش تعداد بوته در هر كپه هنگام نشاكاري؛
3- عدم پنجه دهي مطلوب؛
4- كاهش طول خوشه و طول دانه؛
5- كاهش درصد تبديل؛
6- افزايش احتمال خوابيدگيجلسه در ساعت 11:30 به پايان رسيد.

جلسهء ششمتاريخ: 18/2/1387
زمان كلاس: 12-9 صبح
تسهيلگر: مهندس موسوي
اين جلسه در روز چهارشنبه 18/2/87،‌ ساعت 9 صبح با حضور اعضاء در مزرعه،‌ برگزار گرديد؛‌ در اين جلسه با توجه به پيشنهاد گروه،‌ در مورد چگونگي مصرف كود در زمين اصلي، مباحثي ارائه و تبادل نظر شد؛ موارد مطرح شده به شرح زير مي باشد: -مصرف كود پايه در زمين اصليدر اين مبحث با توجه به رواج كشت دوم در منطقهء دشت سر، شرايط مختلف زمين، به ترتيب به بحث گذاشته شد.

الف- مصرف كود پايه در زمين اصلي، هنگامي كه كشت قبلي بقولات باشند:1- مصرف اوره كم مي شود؛
2- با توجه به نوع رقم برنج، مقدار مصرف اوره تعيين مي شود؛
3- مقدار فسفات مصرفي تغييري نمي كند؛
4- در صورت برگرداندن بقايا به خاك (بصورت كود سبز)، مقدار مصرف پتاس نيز كم مي شود؛
5- فاصلهء آماده سازي زمين تا نشاكاري حتي الامكان بيشتر گردد، تا فرصت كافي براي پوسيدن بقايا وجود داشته باشد.ب- مصرف كود پايه در زمين اصلي، هنگامي كه كشت قبلي انواع سبزي باشد:1- بايد به نوع كود مصرف شده در كشت قبلي (سبزي) كشت شده توجه شود؛
2- بطور كلي مقدار مصرف اوره كم مي شود؛
3- در صورتي كه سبزي قبل از برداشت (بعنوان كود سبز) وارد خاك شود، درمقايسه با حالتي كه سبزي برداشت مي شود؛ مصرف انواع كود كاهش مي يابد؛
4- در صورت مصرف كود فسفات دار، در كشت سبزي، مقدار آن در كود پايهء برنج كم مي شود؛
5- با توجه به نقش پتاس (ايجاد تعادل در تغذيه)، بهتر است مقدار آن كم نگردد؛ ج- مصرف كود پايه در زمين اصلي، هنگامي كه كشت قبلي گندم، جو يا كلزا باشند:1- مصرف اوره بايد همانند زمين كشت نشده،‌ باشد؛
2- اگر بقايا (بعنوان كود سبز) وارد خاك شود؛ بايد كود مصرف شده در كشت قبلي در نظر گرفته شود؛
3- در صورتي كه بقايا پس از برداشت دانه، وارد خاك شود، مقدار پتاس مصرفي كمتر مي شود؛ د- مصرف كود پايه در زمين اصلي، هنگامي كه كود دامي مصرف شده باشد:1- بطور كلي مقدار مصرف هر سه نوع كود كمتر مي شود؛
2- كود دامي بايد بموقع مصرف شود تا اثر لازم را داشته باشد؛
3- حتي الامكان كود دامي تازه در زمين، با فاصلهء كم از آماده سازي استفاده نشود؛

بطور كلي در زمين هاي تحت كشت دوم،‌ بايد بقايا هر چه زودتر وارد خاك شوند؛ تا تجزيهء بقايا بهتر انجام شده و براي برنج ضرر كمتري داشته باشد.ه- مضرات مصرف بيش از حد كود:1- رشد رويشي بيش از حد گياه؛
2- افزايش حساسيت به آفات و بيماري ها؛
3- آلودگي آب هاي زيرزميني؛
4- آلودگي خاك؛
5- افزايش هزينهء توليدموضوعات مطرح شدهء فوق، مورد اتفاق نظر گروه ها بوده است. جلسه در ساعت 11:30 به پايان رسيد.

جلسهء هفتمتاريخ: 25/2/1387
زمان كلاس: 12-9 صبح
محقق: مهندس خسروي
تسهيلگر: مهندس موسوي
اين جلسه در روز چهارشنبه 25/2/87،‌ ساعت 9 صبح با حضور كشاورزان،‌ برگزار شد؛‌ در اين جلسه با توجه به هماهنگي قبلي گروه،‌ در مورد چگونگي آماده سازي زمين اصلي، بحث و تبادل نظر گرديد؛ كه موارد مطروحه به شرح زير مي باشد: 1-آماده سازي زمين اصلي1-1-نحوهء مصرف كود پايهمزاياي اختلاط كود با خاك:

1- كاهش اتلاف كود به وي‍ژه اوره؛
2- احتمال سوختگي بوته در شرايطي كه بوته ضعيف بوده و مقدار آب نيز كم است.
3- كاهش يا عدم دسترسي ريشه به مواد غذايي بكار رفته.

2-1-نحوهء مصرف علفكش1-2-1-مصرف علفكش، قبل از نشاء الف- مزايا:

1- اثرات سوء كمتري روي بوته ها پس از نشاكاري دارد؛ 2- مي توان ارتفاع آب را حتي الامكان زياد نمود؛ 3- ... ب- معايب:

1- در اثر حركت كارگر، هنگام نشاكاري، اثر علفكش، كاهش مي يابد؛ 2- در صورت خشكي مزرعه و قرارگيري آن در معرض نور خورشيد اثر علفكش كاهش يافته يا از بين مي رود. 2-2-1-مصرف علفكش، پس از نشاء: الف- مزايا:

1- تاثير بيشتر علفكش روي علف هاي هرز (با توجه به همزماني مصرف و شروع رشد علف هاي هرز)؛ 2-...
ب- معايب:

1- تاثير سوء روي بوته ها؛‌ 2- وجود محدوديت در ارتفاع آب مزرعه (به ويژه در كرت هاي بزرگ)؛ 3-...
نتيجهء كلي اينكه در صورت وجود فاصلهء زماني حدود 7-5 روز، استفاده از علفكش قبل از نشاء مطلوب خواهد بود؛ اما در صورت كمتر بودن فاصلهء زماني، مصرف علفكش، پس از نشاكاري بهتر است. اما نكتهء ديگري كه مورد اتفاق كشاورزان بود مصرف علفكش مقداري قبل از نشاكاري و بخشي، پس از آن بوده است. موضوع خاص:مورد سوال گروه، علت وجود بوته هاي داراي پهنك سفيد يا نواري بوده است؛‌ كه به اتفاق، مقرر گرديد از هر نوع (سالم و داراي عارضه)؛‌ چند رديف نشاء شود؛ تا در مراحل مختلف رشد شرايط آن مشاهده و تجزيه و تحليل گردد.

موضوع مورد بررسي براي جلسهء آينده به شرح زير توسط اعضاء تعيين شد:1- انتقال نشاء؛ 2- تعيين تيمارهاي تغذيه؛ موضوعات ارائه شدهء فوق، مورد تاييد گروه ها بوده است. جلسه در ساعت 12 پايان يافت.

جلسهء هشتمتاريخ: 1/3/1387
زمان كلاس: 12-9 صبح
محقق: مهندس خسروي
محقق مهمان: خانم مهندس اسکو
تسهيلگر: مهندس موسوي
اين جلسه در روز چهارشنبه 1/3/87،‌ ساعت 9 صبح با حضور اعضاء،‌ برگزار شد؛‌ در اين جلسه با توجه به هماهنگي قبلي گروه،‌ موضوعات، مورد بحث و تبادل نظر صورت قرار گرفت، نکته اينکه گروه بندي در اين نشست صورت پذيرفت؛ بدين ترتيب که گروه ها به صورت زير تعيين شدند:گروه اول (طارم) اسماعيلي، حسن زاده، نظري، راعي و قاسمي؛ به سرگروهي آقاي رضانياگروه دوم (فجر) رضانيا، ابستا، زورمان، اسدي، حسيني و عباس پور؛ به سرگروهي آقاي بهروزيگروه سوم (شيرودي) مسلمي، حيدري، ملاصالحي،خضري، شاليکار، ميرزاآقازاده و اکبري؛ به سرگروهي آقاي قاسمي.

گروه ها بطور جداگانه موضوعات مطرح شده را بررسي و سپس نتايج را به کل گروه ارائه مي دهند.1- شناسايي آفات برنج1-1- ساقه خوار برنج: ا- در پشت خود داراي خطوط نواري شکلي است؛ 2- پروانه هاي ماده درشت ترند؛ 3- لاروها ابتدا از پارانشيم برگ و سپس از ساقه تغذيه مي کنند؛ 4- رنگ ماده ها روشن تر از نرهاست. 2-1- برگ خوار برنج:1- پروانه ها کوچک تر از ساقه خوار هستند؛ 2- مانند ساقه خوار پروانه هاي ماده درشت ترند؛ 3- ابتدا از پارانشيم برگ و سپس از پهنک آن تغذيه مي کنند؛ 3-1- تک نقطه اي برنج:1- معروف به خوشه زن هستند؛ 2- معمولا در حاشيهء مزارع فعاليت مي کنند؛ 3- روي پشت خود يک نقطه دارند؛ 4- پروانه ها در مقايسه با پروانه هاي ساقه خوار و برگ خوار درشت ترند؛

2- بررسي نمونهء آلوده:در اين مورد، گروه ها به بررسي نمونهء آلوده - که توسط يکي از افراد گروه آورده شده بود- پرداختند؛ که نتايج بدين ترتيب مي باشد؛ 1- احتمالا سوختگي غلاف مي باشد؛ 2- ارتفاع آب بيش از حد بوده است(6نفر)؛ 3- احتمال مصرف بيش از حد اوره وجود دارد(3نفر)؛ 4- احتمال مصرف بيش از حد لازم علفکش وجود دارد(2نفر)؛ در مجموع با توجه به اينکه از پيشينهء مزرعه اطلاعات کافي در دست نبوده است، تمام موارد مزبور پذيرفته شده است.

3- نشاکاري:1- هرچه فاصلهء زماني بين کندن بوته ها و نشاکاري کمتر باشد، خسارت کمتر خواهد بود؛
2- تعداد بوته در هر کپه باتوجه به رقم تفاوت دارد؛ بدين ترتيب که در ارقام محلي (کم پنجه) سه تا پنج و در ارقام پرمحصول (پرپنجه) سه تا چهار مطلوب خواهد بود؛

3- فاصلهء بوته ها نيز متناسب با رقم متفاوت است؛ بدين ترتيب که در ارقام محلي، 25-20سانتي متر و در ارقام پرمحصول 30-25سانتي متر معقول به نظر مي رسد. البته لازم به ذکر است که موارد فوق در شرايطي صدق مي کند که تراکم بوته ها در خزانه مطلوب بوده و پنجه زني آنها در خزانه شروع شده باشد.4- تيمارها:با توجه به اينکه در جلسات اوليه (در مرحلهء تعيين اولويت ها)، محور فعاليت ها تغذيهء برنج در نظر گرفته شده بود؛ کود پايه به تمام کرت ها با توجه به روند رايج منطقه داده شد؛ و کود سرک در قالب تيمارهاي زير بر اساس نظر کل گروه تعريف گرديد:1- اوره؛ 2- اوره به همراه فسفات؛ 3- اوره به همراه فسفات بارور؛ 4- اوره به همراه پتاسنقشهء طرح نيز در قالب جدول زير ارائه شده است:

اوره

اوره+فسفات

اوره+فسفات بارور

اوره+پتاس

عمليات رايج کشاورز

500مترمربع

البته مقرر گرديد، در صورت لزوم تيمارهاي تعداد بوته در هر کپه (تک خال، دو خال و ...) نيز مورد آزمون قرار گيرد

موضوع خاص: بوته هاي داراي پهنك سفيد يا نواري و سالم؛‌ چند رديف نشاء شد؛ تا در مراحل مختلف رشد شرايط آن مشاهده و تجزيه و تحليل گردد.موضوع مورد بررسي براي جلسهء آينده به شرح زير توسط اعضاء تعيين شد:1- تغذيهء برنج؛ 2- آفات و بيماري ها؛ موارد ارائه شدهء فوق، به تاييد گروه ها رسيده است.

جلسه در ساعت مقرر پايان يافت.

جلسهء نهمتاريخ: 8/3/1387
زمان كلاس: 12-9 صبح
محقق: مهندس خسروي
محقق مهمان: مهندس محمديان
تسهيلگر: مهندس موسوي
اين جلسه در روز چهارشنبه 8/3/87،‌ ساعت 9 صبح با حضور اعضاء،‌ برگزار شد؛‌ نکته اينکه نشاکاري در روز پنجشنبه (2/3/87) توسط اعضاء به ترتيب زير انجام شد:- در تيمارهاي تغذيه و نيز تيمار معمولي تعداد بوته؛ 4-3 بوته در هر کپه در نظر گرفته شد؛ همچنين فاصلهء بين بوته ها 25×25 سانتي متر بود.
- در تيمارهاي يک و دو تعداد بوته؛ به ترتيب، يک و دو بوته در هر کپه نشاء شد.
تيمارهاي تغذيه به ترتيب شامل:

ا- اوره؛
2- اوره+تريپل؛
3- اوره+پتاس و
4- اوره+فسفات بارور مي باشد؛ که بصورت سرک اعمال خواهد شد.
با توجه به هماهنگي قبلي،‌ آقاي مهندس محمديان مباحث مرتبط با تغذيهء برنج را
ارائه دادند.

1- روند نمونه گيري:روند نمونه برداري بدين ترتيب بوده است که با توجه به بيشتر بودن تعداد تيمارها نسبت به تعداد گروه ها؛ هر گروه حداقل دو تيمار را تحت نظر گرفت. گروه اول (طارم)نمونه برداري و ثبت مشاهدات تيمار يک تغذيه (تيمار اوره)، و تيمار يک تعداد بوته (تيمار تک خال) توسط اين گروه انجام گرديد. گروه دوم (فجر). نمونه برداري و ثبت مشاهدات تيمار دو تغذيه (تيمار اوره+تريپل)، و تيمار دو تعداد بوته (تيمار دو خال) توسط اين گروه انجام شد. گروه سوم (شيرودي)نمونه برداري و ثبت مشاهدات تيمار سه تغذيه (تيمار اوره+پتاس)، تيمار چهار تغذيه (اوره+فسفات بارور) و تيمار سه تعداد بوته (تيمار معمولي) توسط اين گروه انجام گرديد. هنگام نمونه گيري به معيارهايي از قبيل ارتفاع بوته، تعداد پنجه و وضعيت کلي بوته توجه شده است. نکته اينکه نتايج مشاهدات توسط گروه ها ثبت گرديد؛ تا با مشاهدات بعدي مقايسه شود.

2- بررسي نمونهء آلوده:در اين مورد، گروه ها به بررسي نمونهء آلوده (که توسط يکي از افراد گروه آورده شده بود) پرداختند؛ که نتايج بدين ترتيب مي باشد؛
1- ارتفاع آب بيش از حد بوده است؛
2- مصرف اوره بيش از حد بوده است؛
3- کشت قبلي جعفري بوده که کود زيادي
دريافت کرده و به زير خاک برده شده است.

موضوع مورد بررسي براي جلسهء آينده به شرح زير توسط اعضاء تعيين شد:1- تجزيه و تحليل کشت بوم؛ 2- آفات و بيماري ها؛ 3- تغذيهموارد فوق، مورد تاييد گروه ها بوده است.

جلسه در ساعت 12 پايان يافت.

جلسهء دهمتاريخ: 22/3/1387
زمان كلاس: 12-9 صبح
محقق: مهندس خسروي
تسهيلگر: مهندس موسوي
اين جلسه در روز چهارشنبه 22/3/87،‌ ساعت 9 صبح با حضور اعضاء،‌ برگزار شد؛‌ در اين جلسه با توجه به هماهنگي قبلي گروه،‌ موضوعات تجزيه و تحليل کشت بوم، تغذيه و آفات، مورد بحث و تبادل نظر قرار گرفت، در ابتدا گروه ها به ترتيب تعيين شده به جمع آوري داده ها در تيمارهاي مربوط پرداختند؛ که نتايج به شرح جدول زير مي باشد:

نتايج حاصل از مشاهدات زيرگروه ها و مقايسهء آن با مشاهدات هفتهء قبل، پس از ارائه به گروه و تجزيه و تحليل؛ به شرح زير بوده است:1- ارتفاع بوته ها در حال افزايش مي باشد.
2- تعداد پنجه در حال زياد شدن مي باشد.
3- با توجه به روند سريع رشد بوته ها؛ اثرات عوامل نامساعد (در اين مزرعه اثر علفکش)، بسرعت جبران شده است.
نتيجهء کلي مشاهدات اين هفتهء گروه ها را مي توان بدين ترتيب خلاصه نمود؛ که با توجه به روند رشد سريع بوته ها در اين مرحله اثرات عوامل نامساعد (آفات، بيماري ها و ...) توسط گياه قابل جبران مي باشد. بنابراين در تصميم گيري ها بايد اين نکته را در نظر داشت.

- بررسي نمونه هاي آلودهدر اين مورد، گروه ها به بررسي نمونه هاي آلوده - که توسط افراد گروه از سطح منطقه جمع آوري شده بود- پرداختند؛ که نتايج بدين ترتيب مي باشد؛ 1- خسارت آفت تک نقطه اي:- در صورت کم بودن تعداد بوته هاي خسارت ديده بهتر است که با دست جمع آوري و زير خاک شوند.
- اما در صورت زياد بودن تعداد، مبارزهء شيميايي، ضرورت پيدا مي کند.
2- بيماري جيبرلا:- رنگ بوته هاي مبتلا روشن تر از بوته هاي سالم است.
- ارتفاع بوته هاي مبتلا معمولا بيشتر از بوته هاي سالم مي باشد.
- وجود ريشه هاي نابجا در ناحيهء گره ها از ديگر علامت هاي اين بيماري است.
- براي پيشگيري اين بيماري، بايد بذور را در مرحلهء خيساندن، با قارچ کش ضدعفوني نمود.
- در صورت مشاهدهء اين بيماري در مزرعه؛ اگر تعداد بوته هاي مبتلا کم باشد، بايد آنها را با دست جمع آوري و از مزرعه خارج نمود. اما اگر تعداد بوته هاي مبتلا زياد باشد؛ جهت جلوگيري از توسعهء بيماري، زهکشي و خشکاندن تا حد ترک هاي مويي (در صورت امکان، با توجه به کمبود آب) و مصرف قارچ کش اختصاصي، ضرورت مي يابد.

لازم به ذکر است که با توجه به پيشنهاد گروه ها نقشهء طرح، بصورت زير تغيير يافته است:

اوره(روند رايج)

اوره+فسفات

اوره+پتاس

اوره+فسفات بارور

تيمار تک بوته

تيمار دو بوته

تيمار معمولي (روند رايج)

3- معرفي خط کش رنگ برگ به گروه ها- اين وسيله براي تعيين ميزان نيتروژن برگ در مراحل مختلف رشد بکار مي رود.
- اندازه گيري ها معمولا از هفتهء دوم به بعد شروع مي شود.
- بهترين زمان استفاده 10-8 صبح و 4-2 بعد ازظهر مي باشد.
- مقايسهء رنگ برگ بايد در سايهء بدن فرد انجام شود.
- فاصلهء اندازه گيري ها 10-7 روز مي باشد.
- و...

موضوعات مورد بررسي براي جلسهء آينده به شرح زير توسط اعضاء تعيين شد:1- تغذيهء برنج؛
2- آفات و بيماري ها؛
3- تجزيه و تحليل کشت بومموارد ارائه شدهء فوق، به تاييد گروه ها رسيده است.

جلسه در ساعت 12 پايان يافت.

جلسهء يازدهمتاريخ: 29/3/1387
زمان كلاس: 12-9 صبح
محقق: مهندس خسروي
تسهيلگر: مهندس سودايي
اين جلسه در روز چهارشنبه 29/3/87،‌ ساعت 9 صبح با حضور اعضاء،‌ برگزار شد؛‌ نکته اينکه کوددهي تيمارهاي تغذيه در تاريخ 23/3/87، انجام شد. در اين جلسه گروه ها به ترتيب تعيين شده و به جمع آوري داده ها در تيمارهاي مربوط پرداختند؛ که نتايج به شرح جدول زير مي باشد:

نتايج حاصل از مشاهدات زيرگروه ها و مقايسهء آن با مشاهدات هفتهء قبل، پس از ارائه به گروه و تجزيه و تحليل؛ به شرح زير بوده است:1- ارتفاع بوته ها در حال افزايش مي باشد.
2- تعداد پنجه در حال زياد شدن مي باشد.
3- با توجه به روند سريع رشد بوته ها؛ اثرات عوامل نامساعد (در اين مزرعه اثر علفکش)، بسرعت جبران شده است.
4- با مقايسهء داده ها مي توان گفت که گياه در مرحلهء پنجه زني فعال قرار دارد.
نتيجهء کلي مشاهدات اين هفتهء گروه ها (همانند هفتهء قبل) را مي توان بدين ترتيب خلاصه نمود؛ که روند رشد سريع بوته ها در اين مرحله اثرات عوامل نامساعد (آفات، بيماري ها و ...) را توسط گياه قابل جبران مي کند. بنابراين در تصميم گيري ها بايد اين نکته را در نظر داشت.

کوددهي تيمارها به ترتيب زير انجام شده است.

400گرم	اوره(روند رايج)
400گرم+400گرم	اوره+فسفات
400گرم+400گرم	اوره+پتاس
400گرم+10گرم	اوره+فسفات بارور

تيمار تک بوته

تيمار دو بوته

تيمار معمولي (روند رايج)

موضوعات مورد بررسي براي جلسهء آينده به شرح زير توسط اعضاء تعيين شد:1- تغذيهء برنج؛ 2- آفات و بيماري ها؛ 3- تجزيه و تحليل کشت بومموارد ارائه شدهء فوق، مورد تاييد گروه ها بوده است.

جلسه در ساعت 12 به پايان رسيد.

جلسهء دوازدهمتاريخ: 6/4/1387
زمان كلاس: 12-9 صبح
محقق: مهندس خسروي
تسهيلگر: مهندس موسوي
اين جلسه در روزپنجشنبه 6/4/87،‌ ساعت 9 صبح با حضور کشاورزان،‌ برگزار شد؛‌ در اين جلسه نيز بر اساس روند معمول، گروه ها به ترتيب تعيين شده؛ به جمع آوري داده ها در تيمارهاي مربوط پرداختند؛ که نتايج به شرح جدول زير مي باشد:

نتايج حاصل از مشاهدات زيرگروه ها و مقايسهء آن با مشاهدات هفتهء قبل، پس از ارائه به گروه و تجزيه و تحليل؛ به شرح زير بوده است:1- ارتفاع بوته ها در حال افزايش مي باشد.
2- تعداد پنجه در حال زياد شدن مي باشد.
3- در تيمارهاي تغذيه از نظر ارتفاع، تفاوت محسوسي مشاهده نمي شود؛ اما بيشترين تعداد پنجه به ترتيب ابتدا در تيمار اوره و سپس در تيمار اوره+تريپل ديده مي شود.
4- در تيمارهاي تعداد بوته ارتفاع بوته در تيمار معمولي بيشتر از دو خال و تک خال مي باشد؛ اما تعداد پنجه در تيمار دو خال بيشتر از تک خال بوده است.
5- در تيمار تغذيه با اوره خسارت برگخوار مشاهده شده است؛ که احتمالا بعلت نرمتر بودن بافت بوته در اين تيمار مي باشد.
6- تعداد پنجه در تيمار معمولي کمتر از هفتهء قبل بوده است؛ که مربوط به خطاي نمونه گيري مي باشد.
7- با مقايسهء داده ها مي توان گفت که گياه در مرحلهء پنجه زني قرار دارد.
نتيجهء کلي مشاهدات اين هفتهء گروه ها (همانند هفته هاي قبل) را مي توان بدين ترتيب خلاصه نمود؛ که روند رشد سريع بوته ها در اين مرحله اثرات عوامل نامساعد (آفات، بيماري ها و ...) را توسط گياه قابل جبران مي کند. بنابراين در تصميم گيري ها بايد اين نکته را در نظر داشت.

موضوعات مورد بررسي براي جلسهء آينده به شرح زير توسط اعضاء تعيين شد:1- تغذيهء برنج؛ 2- تجزيه و تحليل کشت بومموارد ارائه شدهء فوق، به تاييد گروه ها رسيده است. جلسه در ساعت 11:30 اتمام يافت.

جلسهء سيزدهمتاريخ: 12/4/1387
زمان كلاس: 12-9 صبح
محقق: مهندس خسروي
تسهيلگر: مهندس موسوي
اين جلسه در روز چهارشنبه 12/4/87،‌ ساعت 9 صبح با حضور کشاورزان،‌ برگزار شد؛‌ در اين جلسه نيز بر اساس روند معمول، گروه ها به ترتيب تعيين شده؛ به جمع آوري داده ها در تيمارهاي مربوط پرداختند؛ که نتايج به شرح جدول زير مي باشد:

نتايج حاصل از مشاهدات زيرگروه ها و مقايسهء آن با مشاهدات هفتهء قبل، پس از ارائه به گروه و تجزيه و تحليل؛ به شرح زير بوده است:
1- ارتفاع بوته ها در حال افزايش مي باشد.
2-روند افزايش تعداد پنجه در حال کند شدن مي باشد.
3- در تيمارهاي تغذيه (همانند هفتهء قبل) از نظر ارتفاع، تفاوت محسوسي مشاهده نمي شود؛ اما بيشترين تعداد پنجه به ترتيب ابتدا در تيمار اوره و سپس در تيمار اوره+پتاس ديده مي شود.
4- در تيمارهاي تعداد بوته ارتفاع بوته در تيمار معمولي، بيشتر از دو خال و تک خال مي باشد؛ اما تعداد پنجه در تيمار دو خال بيشتر از تک خال بوده است.
5- در تيمار تغذيه با اوره؛ کمبود پتاس در بوته ها ديده شده است.
6- بيشتر بودن خسارت برگخوار در تيمارها به ويژه تيمارهاي اوره، بعلت ابري بودن هوا طي هفتهء گذشته مي باشد.
7- با مقايسهء داده ها مي توان گفت که گياه در اواخر مرحلهء پنجه زني قرار دارد.
نتيجهء کلي مشاهدات اين هفتهء گروه ها را مي توان بدين ترتيب خلاصه نمود؛ که روند رشد بوته ها در اين مرحله رو بکندي گذاشته است. اثرات عوامل نامساعد (آفات، بيماري ها و ...) ضرورت توجه و دقت بيشتر در نمونه گيري و تصميم گيري ها را گوشزد مي کند.

نمونه هاي ساير مزارع:- نمونهء دچار بيماري بلاستعلت بيماري بلاست:1- مصرف بيش از حد اوره
2- عدم مصرف پتاس
3- ابري شدن و افزايش رطوبت و دماي هوا
راه هاي پيشگيري:1- پرورش بوته هاي قوي در خزانه
2- مصرف به اندازه و بموقع کود اوره
3- مصرف کود پتاس همراه با اوره
3- و...
علائم کنترل بيماري پس از مبارزه با قارچ کش:1- رنگ زخم ها بصورت کاهي در مي آيد.
2- برگ هاي جوان در حال ظاهر شدن، علائم بيماري را ندارند.
که در اينصورت ضرورتي براي مبارزهء مجدد وجود ندارد.

موضوعات مورد بررسي براي جلسهء آينده به شرح زير تعيين گرديد:1- آفت ساقه خوار ؛
2- تجزيه و تحليل کشت بومموارد ارائه شدهء فوق، مورد توافق گروه ها بوده است.

جلسه در ساعت 11:30 اتمام يافت.

جلسهء چهاردهمتاريخ: 19/4/1387
زمان كلاس: 12-9 صبح
محقق: مهندس خسروي
تسهيلگر: مهندس موسوي
اين جلسه در روز چهارشنبه 19/4/87،‌ ساعت 9 صبح با حضور اعضاء،‌ برگزار شد؛‌ در اين جلسه نيز بر اساس روند معمول، گروه ها به ترتيب تعيين شده؛اقدام به مشاهدهء مزرعه و جمع آوري داده ها در تيمارهاي مربوط پرداختند؛ که نتايج به شرح جدول زير مي باشد:

نتايج حاصل از مشاهدات زيرگروه ها و مقايسهء آن با مشاهدات هفتهء قبل، پس از ارائه به گروه و تجزيه و تحليل؛ به شرح زير بوده است:
1- ارتفاع بوته ها در حال افزايش مي باشد.
2- تعداد پنجه در حال کاهش مي باشد؛ که مي توان گفت دورهء پنجه زني به اتمام رسيده است.
3- مقايسهء تيمارهاي تغذيه نشان مي دهد که روند افزايش ارتفاع، در تيمارهاي اوره و اوره+تريپل، بيشتر از تيمارهاي اوره+پتاس و اوره+فسفات بارور بوده است. اما بيشترين تعداد پنجه در تيمار اوره و کمترين آن، در تيمار اوره+فسفات بارور ديده مي شود.
4- در تيمارهاي تعداد بوته ارتفاع بوته در تيمار دو بوته، بيشتر از دو تيمار ديگر مي باشد؛ اما تعداد پنجه در تيمار تک بوته بيشتر از بقيه بوده است.
5- در تمام تيمارها؛ اثر برگ خوار ديده شده است.
6- بيشتر بودن خسارت برگخوار در تيمارها، بعلت ابري بودن هوا طي هفتهء گذشته مي باشد.
7- با مقايسهء داده ها مي توان گفت که گياه در پايان مرحلهء پنجه زني و ابتداي مرحلهء ساقه قرار دارد.
8- با توجه به شرايط مزرعه نيازي به مبارزه با برگخوار نمي باشد.
9- براي مبارزه با ساقه خوار با توجه به سن لاروها (سن 5 و پيش شفيرگي)، ضرورتي وجود ندارد.
10- بطور کلي نظر کل اعضاء بر اين بوده است که جمع آوري بو ته هاي آلوده و معدوم سازي آن ها، هنگام وجين، بهترين روش مبارزه با ساقه خوار مي باشد.

جلسهء پانزدهم (اختتاميه)تاريخ: 30/5/1387
زمان كلاس: 12-9 صبح
محقق: مهندس خسروي
تسهيلگر: مهندس موسوي
اين جلسه در روز چهارشنبه 30/5/87،‌ ساعت 9 صبح با حضور کشاورزان و کارشناسان ناظر،‌ برگزار شد؛‌ در اين جلسه آزمون نهايي، (که متشکل از بيست سوال مرتبط با موضوعات مطرح شده بود) برگزار گرديد؛ که در دو سطح کشاورزان و کارشناسان، پاسخ داده شد. در روند معمول نتيجهء اين آزمون، با آزمون اوليه (که شامل همين پرسش ها بوده است) مقايسه شده و بر اين اساس، ميزان تاثيرگذاري جلسات مدرسه در مزرعه بر اطلاعات افراد سنجش مي شود. نتايج در قالب دو نمودار زير ارائه شده است:

نمودار1: مقايسهء ميزان اطلاعات کارشناسان، در مورد مباحث ارائه شده در ابتدا و انتهاي دوره

نمودار2: مقايسهء ميزان اطلاعات کشاورزان، در مورد مباحث ارائه شده در ابتدا و انتهاي دوره

نتايج حاصل از کيل گيري تيمارها به شرح جدول زير آورده شده است.

تجزيه و تحليل نتايج حاصل از جدول، به شرح زير آورده شده است:1- با توجه به مقايسه اي و بدون تکرار بودن تيمارها، در صورتي مي توان به آن ها استناد نمود؛ که حداقل سه سال متوالي تکرار شوند.

2- مقايسهء عملکرد تيمارها حاکي از برتري تيماري دارد که در آن اوره به همراه فسفات در اولين مرحلهء سرک (حدود 15روز پس از نشاء)؛ استفاده شده است.

3- نکتهء قابل توجه اينکه در تمام اين تيمارها و در کل سطح مزرعهء مورد بحث (حدود يک هکتار)؛ هيچگونه مبارزهء شيميايي صورت نگرفته است،
پيشنهادات اعضاء:1- ايجاد زمينه براي تداوم روند مدرسه در مزرعه در سال هاي آينده.

2- با توجه به اينکه در اين مزرعه هيچگونه مبارزهء شيميايي صورت نگرفته است، بنابراين شايسته است در اين راستا مسئولين نيز براي اثبات حسن نيت خود، قدمي براي معرفي و فرهنگ سازي چنين فعاليت هايي بردارند.

3- براي ترويج اين روند، عزمي جدي همراه با اثبات عملي آن، چه از سوي کشاورزان و چه از جانب مسئولين را طلب مي کند.

4- و بسياري درد دل هاي ديگر، که در گنجايش اين مقال نيست.

اميد آنکه موارد ارائه شده مورد توجه و اهتمام آنانکه که بايد قرار گيرد.جلسه در ساعت 11:30 به پايان رسيد.

پايانتهيه و تنظيم: سيد يوسف موسوي

منبع : سايت برنج
http://www.berenge.com/Articles/ShowArticle.aspx?ArticleID=596