برنج
امروز دو شنبه 15/9/1400
ارسال به دیگران دریافت خبر نامه

کاربر :

Login : ورود







رمز را فراموش کرده ام





Sign up : ثبت نام

0





 
شنبه / /

مطالعه خواب بذور برنج و مدت زمان آن در ارقام و لاينهاي بلوک هاي دو رگ گيري


شايد ابتدايي ترين مرحله خسارت و ضايعات برنج بعد از توليد دانه از طريق جوانه زني بذر قبل از برداشت حادث شود. هدف از اين بررسي تعيين ميزان خواب بذور و مدت زمان آن در پنجاه رقم از ارقام والدين بلوک هاي دو رگ گيري مي باشد. در اين مطالعه از آزمايش فاکتوريل در قالب طرح پايه کاملاً تصادفي با دو تکرار استفاده گرديد.

مطالعه خواب بذور برنج و مدت زمان آن در ارقام و لاينهاي بلوک هاي دو رگ گيري



محمدتقي کربلايي1 ، صاحب سودايي مشاعي 2


1- عضو هيئت علمي موسسه تحقيقات برنج کشور- معاونت آمل

2- کارشناس ارشد موسسه تحقيقات برنج کشور- معاونت آمل



چکيده :



شايد ابتدايي ترين مرحله خسارت و ضايعات برنج بعد از توليد دانه از طريق جوانه زني بذر قبل از برداشت حادث شود. هدف از اين بررسي تعيين ميزان خواب بذور و مدت زمان آن در پنجاه رقم از ارقام والدين بلوک هاي دو رگ گيري مي باشد. در اين مطالعه از آزمايش فاکتوريل در قالب طرح پايه کاملاً تصادفي با دو تکرار استفاده گرديد. فاکتورها شامل ارقام به تعداد پنجاه رقم و فاکتور دوم تعداد روز بعد از برداشت در سه سطح يک، پانزده و سي روز در نظر گرفته شد.

هر يک از تيمارها سي روز بعد از گلدهي زمانيکه هشتاد درصد بذور به حالت رسيدگي کامل رسيدند برداشت گرديدند. تعداد پنجاه عدد بذر سالم روي کاغذ صافي جاوي آب مقطر داخل پتري ديش به دستگاه ژرميناتور در دماي 30 درجه سانتيگراد قرار داده شد. بدين ترتيب هر يک از تيمارها بر اساس زمانهاي پيش بيني شده اندازه گيري و ثبت صفات شدند. نتايج تجزيه واريانس بيانگر تفاوت معني دار بين ارقام و مراحل رشد براي درصد جوانه زني، سرعت جوانه زني، و شاخص (ضريب) جوانه زني در سطح اشتباه يک درصد مي باشد. مقايسه ميانگين بين تيمار زمان بعد از برداشت تفاوت معني داري نشان داد، بطوريکه يک روز در گروه (b) و زمان پانزده و سي روز مشترکاً در گروه (a) قرار گرفتند.


مقايسه ميانگين تيمار ارقام براي صفات درصد و سرعت جوانه زني نشان داد که بعضي ارقام داراي خواب و بعضي از ارقام بدون خواب بذر بودند بطوريکه ارقام نعمت و بجار با بيشترين درصد جوانه زني (بيش از 90 درصد) در گروه a قرار گرفتند و رقم بينام با 4/5 درصد کمترين درصد جوانه زني در گروه c قرار گرفته است. بقيه ارقام مابين دو گروه مذکور قرار گرفتند.


واژه هاي کليدي :

برنج، خواب بذر، جوانه زني، ارقام



مقدمه :


وجود خواب بذر براي گياهان زراعي وقتيکه براي کشت استفاده مي شوند ايجاد مشکل مي نمايد. ولي خواب کوتاه مدت بويژه براي غلات جهت جلوگيري از جوانه زدن قبل از برداشت محصول به منظور حفظ کيفيت و کميت مطلوب مي باشد. خواب بذر حالتي است که بذور حتي تحت شرايط مناسب محيطي نيز جوانه نمي زنند. يکي از مهمترين مکانيسم هاي حفظ بقا در گياهان ، توانايي بذور آنها در به تاخير انداختن جوانه زني است تا زماني که شرايط از نظر زمان و مکان مناسب گردد.

خواب بذر در گياهان که در واقع روشي جهت حفظ بقا و سازگاري با محيط است، ممکن است به عنوان يک معما و مسئله پيچيده براي محققين بذر مطرح باشد. در مجموع خواب بذر ممکن است به صورتهاي مختلف خواب القايي (ناشي از عوامل بيروني)، خواب ارثي (ناشي از عوامل دروني يا ذاتي) حادث شود. خواب القايي زماني ايجاد مي شود که عوامل ضروري براي جوانه زني (مانند آب ، نور، درجه حرارت) فراهم نباشد. ولي در خواب ارثي با وجود فراهم بودن رطوبت و درجه حرارت بويژه براي ارقامي که حساس به خوابيدگي هستند، مشکل جوانه زني قبل از برداشت بسيار چشم گير مي باشد و اين معضل در ارقامي که بدون خواب بذر هستند. باعث افت کيفيت و کميت محصول توليدي مي شود.


براي جوانه زني بذر قبل از برداشت در کشور بررسي مشاهده اي نگارنده تاکنون مطالعه و گزارشي وجود ندارد، براي ساير غلات از جمله گندم نوري نيا و همکاران گزارش کردند که ، ده رقم متحمل، دو رقم نيمه متحمل، و دو رقم به جوانه زني قبل از برداشت حساس بودند (5). در يک نتايج آزمايش ديگري در زمينه مقاومت لاين ها نسبت به جوانه زني قبل از برداشت گندم نشان داد که 53 لاين متحمل، 62 لاين نيمه متحمل، 70 لاين نيمه حساس و 87 لاين حساس بوده اند (6).

کاندوک و خومش خواب بذور گزارش کردند که يازده رقم محلي و چهارده لاين پيشرفته و متوسط رس که سي روز بعد از گلدهي برداشت شده اند داراي خواب قوي بوده اند ، بجز لباين cr28-1208 داراي خواب ضعيفي بود (7). سينکدار در سال (1986) بر روي 36 واريته از برنج هندوستان که بر اساس حساسيت به فتوپريود و نيز مدت زمان رسيدن تقسيم شده بودند. از لحاظ خواب بذر مورد مطالعه قرار داد. وي ارقام را از جهت خواب آنها بين 10 تا 100 روز بعد از بردشت به ترتيب به خواب ضعيف تا خواب خيلي قوي تقسيم نمود. نتايج نشان داد که اکثر ارقام داراي خواب متوسط ، بعضي ارقام بدون خواب و بعضي ديگر داراي خواب ضعيفي بودند.

با مطالعه روي خواب بذر هشت رقم برنج نشان داد، بعضي از ارقام بدون خواب بوده و بعضي داراي 10 روز خواب و يکي از ارقام 20 روز خواب نشان داده است (11). مورتي و همکاران ده رقم برنج از نظر خواب بذر در قسمتهاي مختلف خوشه مورد مطالعه قرار داده و گزارش کردند که بين قسمتهاي مختلف خوشه از جهت خواب بذر اختلاف وجود دارد. بطوريکه از بالا به پايين خوشه 46% ، 66% و 88% بوده و اين اختلاف بخاطر اختلاف زماني در گرده افشاني آنها ذکر شده است (10). بر اساس نظريه ميو و همکاران، بيشتر واريته هاي برنج معمولاض بلافاصله بعد از برداشت ، داراي يک مدت کوتاه خواب بذر هستند که اين مدت حدود يک ماه طول مي کشد، البته درصد و شدت آن در ارقام متفاوت است(9).

خواب بذر يک مکانيسم براي بقاء و ادامه نسل مي باشد، اين عمل باعث تاخير در زمان جوانه زني و شروع رشد مي شود. بسياري از محققان اين واقعيت را گزارش کرده اند، که شرايط محيطي زمان رشد گياهان والد بر روي خواب دانه تاثير مي گذارد. دانه هاي برنج که در درجه حرارت هوا، رطوبت، طول روز، شدت تابش خورشيد و شرايط تغذيه اي مختلف قرار گرفته اند متفاوت بوده است (8).

ميزان خواب بذر حتي در شرايط محيطي زمان برداشت تغيير مي کند. به طور کلي درجه حرارت، رطوبت و مدت زمان تابش خورشيد در طول تشکيل دانه و قبل از درو و برداشت محصول بر ايجاد رکود موثر است. از بين شرايط محيطي عکس العمل به درجه حرارت با جزئيات بيشتري توسط ايکاهاشي مورد بررسي قرار گرفته است. ايشان نتيجه گرفت که گياه برنج وقتيکه در درجه حرارت پايين به مدت يک يا دو هفته بعد از لقاح قرار مي گيرد، خواب بذر شديدتري ايجاد مي شود (8).


بر اساس بررسي اوليه و مشاهده اي انجام شده توسط کربلايي و همکاران در موسسه تحقيقات برنج کشور مشخص شد که بعضي از ارقام والدين بلوک هاي دو رگ گيري بدون خواب بذر و حتي بر روي خوشه شروع به جوانه زني نموده و در مقابل برخي ارقام شامل گروه ارقام محلي نظير طارم، بينام، و ارقام دانه گرده به مدت دو هفته داراي خواب بودند (2).

اين تحقيق منظور تعيين ميزان خواب بذر و ارزيابي ميزان جوانه زني حدود پنجاه رقم برنج در زمان برداشت و چند روز پس از برداشت انجام شد تا اصلاح گران برنج با شناخت خواب بذر، از انتخاب هر دو والد حساس امتناع ورزند. انتظار مي رود که در آينده با معرفي ارقام اصلاح شده داراي خواب نسبي از کاهش کمي و کيفي محصول در اولين مرحله بعد از پر شدن دانه پيش گيري شود.


مواد و روشها :


جهت مطالعه خواب بذر در پنجاه رقم برنج هاي موجود در و الدين بلوک هاي دو رگ گيري موسسه تحقيقات برنج کشور در مازندران در سالهاي 80 و 81 يک طرح تحقيقاتي به صورت فاکتوريل در قالب طرح پايه کاملاً تصادفي با دو تکرار انجام شد. براي ايجاد همزماني گلدهي و پر شدن ارقام با دوره رشد متفاوت از تاريخ هاي مختلف کشت استفاده شد. بطوريکه ارقام ديررس از تاريخ هاي زودکشت و ارقام زودرس از تاريخ ديرکشت انتخاب شدند. هر يک ارقام پس از سي روز بعد از گلدهي به صورت تک خوشه برداشت شد. به منظور جلوگيري از امکان اختلاف خواب بذر در قسمت ابتدايي و انتهايي خوشه فقط قسمت وسط خوشه ها انتخاب شد. تعداد هزار دانه سالم از هر رقم در پاکت گذاشته تا در تاريخ پيش بيني شده براي آزمايش جوانه زني استفاده شدند.


فاکتورها شامل ارقام، پنجاه رقم، دوم مدت زمان بعد از برداشت در سه مرحله، يک، پانزده و سي روز بعد از برداشت بوده است. براي هر تاريخ تعداد يکصد بذر سالم را در دو تکرار داخل پتري ديش استريل با محلول هيپوکلريد سديم ده درصد به مدت يک ساعت ضدعفوني نموده، سپس روي کاغذ صافي استريل 24 ساعت با آب مقطر خيسانده شد. پتري ها را در داخل انکوباتور با دماي 25 درجه سانتي گراد قرار داده شد روزانه ميزان رطوبت و حرارت بازديد قرار گرفته و در حد نياز تنظيم مي شد. تعداد دانه هاي جوانه زده روزانه شمارش و تا روز پانزدهم ادامه يافت.


جهت محاسبه درصد جوانه زني بر اساس تعداد بذر جوانه زده تقسيم بر عدد صد محاسبه شده است. جهت اندازه گيري سرعت جوانه زني به دو روش عمل شده است. در روش اول بر اساس نسبت مجموع تعداد دانه هاي جوانه زده به تعداد روز بعد از جوانه زني محاسبه شده است (3).



r : سرعت جوانه زني

n : مجموع تعداد بذور جوانه زده

d : تعداد روزها بعد از جوانه زني

در روش دوم اندازه گيري سرعت جوانه زني که به نام سرعت جوانه زني مخصوص که توسط ماگوير (1962) پيشنهاد شده به شرح ذيل است (1).





x = سرعت جوانه زني مخصوص

? : علامت جمع (سيگما)

n : تعداد دانه جوانه زده در هر روز

d : تعداد روز بعد از اولين شمارش

از جمله صفات ديگري که مورد اندازه گرف، صفت شاخص خواب بذر يا حساسيت به جوانه زني مي باشد. که شاخص با کد بين 1 تا 7 به شرح ذيل اندازه گيري شد (10).


كدتعداد جوانه زدهخصوصيات
110-1متحمل به جوانه زني
220-11نيمه متحمل به جوانه
340-21تحمل ضعيف به جوانه
460-41جوانه زني متوسط
580-61حساسيت ضعيف به جوانه زني
690-81نيمه حساس به جوانه زني
7100-91حساب به جوانه (بدون خواب)


آگاهي از امکان تأثير عوامل جوي در سال و مناطق مختلف بر روي خواب با جوانه زني بذر در زمان گلدهي و پر شدن دانه ها ميانگين درجه حرارت و بارندگي در ماه هاي مرداد و شهريور مي باشد که در نمودارهاي 1 و 2 ذکر شده است. کليه داده ها و صفات ثبت شده با استفاده از نرم افزار sas، mstatc مورد تجزيه واريانس و مقايسه ميانگين قرار گرفتند.



نتايج و بحث:


با توجه به جدول تجزيه واريانس مرکب سالهاي 80 و 81 (جدول 1) براي صفات سرعت جوانه زني ، درصد جوانه زني و شاخص جوانه زني بجز اثر سال در بقيه موارد در سطح خطاي يک درصد اشتباه معني دار شده است. به عبارت ديگر دو سال انجام آزمايش تقريباً باهم يکسان بوده است. در مقابل صفت سرعت جوانه مخصوص از لحاظ اثر سال در سطح يک درصد اشتباه معني دار بوده است ولي همين صفت براي تيمار مدت زمان بعد از برداشت فقط در سطح پنج درصد اشتباه معني دار بوده است.


مقايسه ميانگين بين صفات سرعت جوانه زني و درصد جوانه زني در تيمارهاي ارقام تفاوت معني دار (احتمال 1%) نشان مي دهد. يعني ارقام نظير بينام و شاه پسند (گروه d و c) و بقيه ارقام در بين دو گروه قرار گرفتند (جدول2) با هم تفاوت معني داري نشان دادند. بعضي از ارقام در مرحله بعد از برداشت داراي خواب شديد بوده در مقابل بعضي از ارقام همانند نعمت و بجار (گروه a) اصلاً خواب نداشته و بلافاصله شروع به جوانه زني نمودند. در تيمار زمان بعد از برداشت از جهت کليه صفات اندازه گيري شده باهم تفاوت معني داري در سطح يک درصد نشان دادند (نمودار 4). مرحله اول يعني يک روز بعد از برداشت با کمترين درصد جوانه زني در گروه c و مرحله سوم با بيشترين درصد جوانه زني در گروه a قرار گرفت. مقايسه ميانگين صفات مختلف جوانه زني در ارقام مختلف، اختلاف معني داري را بين صفت سرعت جوانه زني مخصوص با بقيه صفات شامل شاخص جوانه زني، درصد جوانه زني و سرعت جوانه زني نشان داد (نمودار3).


نتايج تجزيه واريانس ساده فات مختلف در دو سال (جداول 4 و 5) نشان داد که اثرات مربوط به رقم ، مدت زمان پس از برداشت و اثر متقابل رقم × زمان در سطح احتمال 1% معني دار بود. فقط اثر تکرار در آنها معني دار نشده و نشانگر آن است که تکرارها مشابه يکديگر بودند. به عبارت ديگر رقمها از لحاظ جوانه زني با خواب بذر باهم تفاوت قابل توجهي دارند.


اختلاف بارندگي سال 81 در نيمه اول شهريور در آمل فقط 2/6 ميلي متر در چهار روز متناوب باريده است (نمودار 1 و 2) مقايسه ميانگين براي مدت زمان پس از برداشت در همه صفات جوانه زني شامل سرعت، درصد، شاخص و سرعت مخصوص جوانه زني در سه گروه متفاوت قرار گرفته است. بطوريکه زمان يک روز پس از برداشت براي کليه صفات اندازه گيري شده کمترين مقدار و در گروه c و زمان سي روز پس از برداشت در بالاترين مقدار در گروه a قرار گرفته است .


نتيجه گيري:


از نتيجه حاصله چنين استباط مي شود که ارقامي که داراي خواب بودند در مرحله اول بيشترين ميزان خواب را داشتند و بعد از پانزده روز کاهش يافته و در سي روز تقريباً بطور کامل حالت خواب از بين رفته و جوانه زني طبيعي ايجاد شده است. مقايسه ميانگين بين ارقام مختلف از لحاظ صفت سرعت جوانه زني نشان مي دهد که ارقام تفاوت معني داري نشان دادند و در گروه هاي مختلف قرار گرفتند. بطور کلي ارقامي مانند نعمت با 85/5 بالاترين سرعت جوانه زني در گروه a جاي گرفته و رقم بينام با کمترين مقدار سرعت جوانه زني 97/2 در گروه c و بقيه ارقام مابين آنها قرار گرفته اند.
به همين ترتيب بقيه صفات نظير شاخص جوانه زني و سرعت جوانه زني مخصوص در گروه هاي مختلف قرار گرفته و با جابجايي جزئي در جايگاه مشابه از لحاظ گروه بندي آزمون دانکن قرار گرفتند.



منابع مورد استفاده :

1- کاپلند، م. 1375، تکنولوژي بذر «ترجمه غلامحسين سرمدنيا» انتشارات جهاد دانشگاهي مشهد

2- کربلايي، م. ت و همکاران . 1377، بررسي مشاهده اي خواب بذر در تعدادي از ارقام برنج محلي و اصلاح شده، موسسه تحقيقات برنج کشور. رشت.

3- کريمي، م. 1376، گياهان زراعي. انتشارات دانشگاه تهران. ص. 387

4- نوگل. ج، و اروجي ، فريتز 1370. اصول فيزيولوژي گياهي. «ترجمه مهرداد لاهوتي» دانشگاه تهران، جلد دوم (رشد و نمو گياهي).

5- نوري نيا، نور محمدي، ق، محمدي ، ح و مهرناز مهرآورد. 1377. ارزيابي تحمل ارقام گندم بومي به پديده جوانه زني قبل از برداشت، چکيده مقالات پنجمين کنگره زراعت و اصلاح نباتات، کرج.

6- نوري نيا. ع و م کلاته عربي. 1377. مطالعه و مقاومت لاينهاي مقدماتي گندمهاي هگزاپلوئيد نسبت به جوانه زني قبل از برداشت در خزانه اسپروتينگ، چکيده مقالات پنجمين کنگره زراعت و اصلاح نبات، کرج.

7- kunduc. c. a and r ghosh. 1987, seed dormancy in some short- duration rices, international rice research institute news letter 12(2).

8- matsuo. t. kumazawa. k. ishii r. ishihara . k and h.hiata. 1995. science of the rice plant. volume two. physiology. p. 1240.

9- new, t. w. and j.k misra. 1994. a manual of rice seed health testing. irri.

10. murty. p.s.s.m.d. babund. s.s.r. prasad. 1986. seed dormany in rice varities. international rice research news letter 11(2) 6.

11. urs. y. s. v. 1987. dormancy in some early and medium duration verieties. international rice research news letter 12(1).

12. yoshida. s. 1981. fundamentals of rice crop science. international rice research institute.

جدول1- نتايج تجزيه واريانس مربوط به صفات سرعت جوانه زني، درصد جوانه زني، شاخص جوانه زني و سرعت جوانه زني مخصوص مربوط به سالهاي 80 و 81





** و * و ns : به ترتيب معني دار در سطح احتمال 1% ، 5% و غيرمعني دار

جدول2- مقايسه ميانگين ارقام مختلف از جهت صفات سرعت و درصد جوانه زني (سال 80)



جدول3- مقايسه ارقام مختلف از جهت شاخص جوانه زني مرحله يک روز بعد از برداشت سال 81-80


جدول 4- نتايج تجزيه واريانس مربوط به صفات سرعت جوانه زني، درصد جوانه زني، شاخص سرعت جوانه زني و جوانه زني مخصوص براي سال 80




















** و * و ns : نه ترتيب معني دار در سطح احتمال 1% و غيرمعني دار

جدول 5- نتايج تجزيه واريانس مربوط به صفات سرعت جوانه زني، درصد جوانه زني، شاخص جوانه زني و سرعت جوانه زني مخصوص براي سال 81























** و * و ns : نه ترتيب معني دار در سطح احتمال 1% ، 5% و غيرمعني دار

the study of seeds dormancy and duration in 50 rice cultivars (rrii)
mohammad taghi karbalaie, ali naghi farahmand, saheb soudaie mashaie rice research institute of iran- deputy of mazandaran, amol.
absract:

maybe the most primitive stage of rice damage and loss after seed's production happens by germination before harvesting. some of cultivars without seed dormancy during long raining begin sprouting at harvesting time and that's why the quality and quantity of rice seeds will decrease. this matter in cultivars, which are very sensitive to lodging, will be very severe. the goal of this study is determining the measure of seed dormancy and its duration in fifty cultivars from crossing block design with two replications. two factors have been considered including first, cultivars (fifty) and second, time after harvesting (1,15,30 days). about 30 days after flowering, seeds were harvested. fifty healthy seeds were selected and put on watman paper containing distillated water in petridish and incubator in 30oc. so, each treatment according to predicted times and all characters were noted and measured. data for each analysis of variance and then like complete tests was analyzed.

the result of variance analyzation shows significant differences between cultivars and duration processes for germination percent, the speed of sprout and germination indicator (coefficient) is significant in probably (?=%1). according to duncan test, there is a significant difference between duration after harvesting for seed dormancy. so, treatments had seed dormancy in some of cultivars one day after harvesting and these cultivars were put in- group (b) and for 15 to 30 days were put in- group (a).
key words: rice, seed dormancy, germination, cultivars.



منبع : www.berenge.com

اگر در مورد این مطلب نظری دارید می توانید در این قسمت ارائه نمائید:
نام
ایمیل
نظر لطفا فارسی تایپ کنید :
 





آرشیو :



تماس با ما :   info@berenge.com
استفاده از اطلاعات سایت با ذکر منبع ( و لینک مربوط به اطلاعات ) بلامانع است
سایت برنج    www.berenge.com