اطلاعات كلي • منابع آبي تجديد شونده: 1802 كيلومتر مكعب
• غذاي اصلي: برنج، روغن و چربي، حبوبات، شكر و عسل، آجيل
• مصرف برنج در سال 1999: 6/210 كيلو برنج آسياب شده براي هر نفر در سال
فصل توليد |
كاشت |
برداشت |
فصل اصلي |
ژوئن -
اوت |
نوامبر – ژانويه |
فصل خشك |
نوامبر - دسامبر |
آوريل – مه |
ميانمار بزرگترين كشور آسياي جنوب شرقي ميباشد. اين كشور بين عرض جغرافيايي 10 و 29
درجه شمالي و طول 92 و 101 درجه شرقي قرار دارد. ميانمار داراي
مرز مشترك با كشورهاي بنگلادش، هندوستان، چين، لائوس، و تايلند ميباشد. شش منطقه مجزا در اين كشور وجود
دارد: رشته كوههاي غربي، شمالي، و شرقي؛ دلتاي رودهاي آيه ياروادي و سينونگ؛ نوارهاي
ساحلي؛ و دشت مركزي يا منطقه خشك. زمينهاي آن در حدود 66 ميليون هكتار بوده، كه 6/9
ميليون هكتار از آن تحت كشت محصولات يك ساله ميباشند. پتانسيل بسيار زيادي براي آبادسازي
زمينهاي زراعي عظيم وجود دارد.
ميانمار در منطقه دوم شرقي (aez2)، با آب و هواي گرمسيري گرم و نيمه مرطوب، قرار دارد.
با اين حال، ساحل جنوبي، كه بيشتر محصول برنج در آنجا كشت ميشود، در منطقه سوم شرقي
(aez3)، داراي آب و هواي گرمسيري و مرطوب قرار دارد. در كل، كشور از مونسون جنوب غربي
باران دريافت ميكند، كه به طور طبيعي در ماه مه شروع شده و در ماه اكتبر پايان ميپذيرد.
نوارهاي ساحلي و نواحي دلتا، با واقع شدن در جهت باد، بارانهاي سنگيني، متغير از 2560
تا 6150 ميليمتر به صورت ساليانه دريافت ميكنند. دشت مركزي يا منطقه خشك پشت به باد
داراي بارش كمتر و پراكنده، از 700 تا 1200 ميليمتر در سال ميباشد.
در حدود %72 از 45 ميليون نفر جمعيت اين كشور در سال 1999 در مناطق روستايي زندگي ميكردند
و بيشتر
مردم به كشاورزي اشتغال داشتند. طي دهه 1990 جمعيت داراي رشد سالانه %2/1 بود.
در حدود %70 از نيروي كار روستايي (3/26 ميليون نفر) به كشاورزي مشغول هستند. نيروي
كار كشاورزي طي دهه 1990 در مقايسه با %23 كل نيروي كار داراي %18 رشد بوده است.
پيشرفتهاي اخير در بخش برنج
اقتصاد كشاورزي ميانمار برپايه توليد برنج استوار ميباشد. بخش كشاورزي، از جمله دامداري
و شيلات، %53 از توليد ناخالص داخلي را تشكيل ميدهد. برنج مهمترين محصول كشت شده در
0/6 ميليون هكتار يا در حدود دو سوم از كل زمينهاي زراعي كشور ميباشد. توليد برنج
%40 از كل نيروي كار را به خدمت رفته و %170 از كل كودهاي شيميايي را مصرف ميكند.
برنج به عنوان غذاي اصلي، %97 از كل توليدات غلات را تشكيل ميدهد. با اين حال، اهميت
برنج به عنوان پولساز اصلي ارز خارجي در طول زمان كاهش يافته است. قبل از جنگ جهاني
دوم، ميانمار بزرگترين كشور صادر كننده برنج بود. با اين حال، به علت ركود توليد از
اوائل دهه 1960، تايلند جاي ميانمار در بازار صادرات را گرفت، و صادرات از 7/1 ميليون
تن در سال 1962 به 3/0 ميليون تن در سال 1975 كاهش يافت. صادرات ساليانه طي سالهاي
1976 تا 86، دوره رشد قابل توجه توليد برنج، از 5/0 تا 9/0 ميليون تن در نوسان بوده
است. صادرات در سالهاي اخير به كمتر از 100000 تن كاهش يافته است. ميانمار داراي ظرفيت افزايش قابل توجه صادرات برنج ميباشد، اما به علت كيفيت نامناسب غلات، پردازش نامناسب
و زيرساختار نادرست بازاريابي، و سيستم تجاري در حال توسعه محدود ميباشد.
براي پاسخگويي به تقاضاي درحال افزايش برنج و تداوم صادرات، ميانمار در حال اجراي
برنامهاي براي افزايش توليد برنج از طريق گسترش نواحي، افزايش محصول، و تقويت محصول
در اوائل دهه 1990 بوده است. نواحي زير كشت برنج طي سالهاي 94 – 1990 از 8/4 تا 0/6
ميليون هكتار افزايش يافته است، كه طي اين دوره چهار ساله توليد ساليانه برنج را از
0/14 به 9/17 ميليون تن افزايش داده است. اما رشد توليد را نميتوان ادامه دارد. محصول
برنج 17/3 تن/ هكتار در سال 1994 به 33/3 تن/ هكتار در سال 2000 افزايش يافته است.
وضعيت برنج اكوسيستمهاي برنج در ميانمار عبارتند از زمينهاي پست آبي، زمينهاي پست ديم (از
جمله نواحي بذر پاشيده و مئين) آبهاي عميق، و ارتفاعات. زمينهاي پست ديم بذر پاشيده
نواحي بذر پاشيده شده طي دوره مونسون ميباشند؛ نواحي مئين تنها پس از مونسون و پس
از كاهش آب سيلاب مورد استفاده قرار ميگيرد. نواحي پست ديم بيشتر از همه
ميباشند، و %52 از كل زمينهاي برنج را تشكيل ميدهد. زمينهاي پست آبي %18 را تشكيل ميدهند. برنج آبهاي عميق در %24 از زمينهاي برنج كشت ميشود؛ برنج ارتفاعات تنها %6 را تشكيل
ميدهد. نواحي زير كشت برنج آبي فصل خشك با گسترش آبياري مقياس كوچك از طريق پمپهاي
برقي در سالهاي اخير افزايش يافته است.
برنج زمينهاي پست ديم و آبهاي عميق به ناحيه دلتا و نوار ساحلي ايالت راخين محدود
ميشوند. زمينهاي پست آبي عمدتاً در بخشهاي ماندلي، ساگاين، و باگو ميباشند. نواحي
مرتفع اغلب در ايالت ماندلي، ساگاين، و شان قرار دارند. برخي از نواحي مرتفع در ايالت
شان زمينهاي شيبدار را اشغال كرده و در معرفي درجه حرارت كم اوائل نوامبر قرار دارند.
محدوديتهاي توليد مشكلات توليد در زمينهاي پست ديم عبارتند از نيروي كار ناكافي براي نشا، عرضه نامناسب
و هزينه گزاف كود، و راه افتادن سيل در نواحي پست. كشاورزاني كه بذرپاشي در آب انجام
ميدهند با مشكلات آفت حشرات، تثبيت ضعيف محصول، و علف هرز در نواحي مرتفع مواجه ميباشند.
گونههاي جديد با كاربرد بسيار كم كودهاي شيميايي، كه موجب كاهش باروري خاك ميشود،
كشت ميشوند.
در نواحي مرتفع آئونگبان و كيائوكم (نواحي تپه ماهور)، مشكلات عبارتند از علفهاي هرز،
آفت حشرت (كرم ساقهخوار و كرم حشره سفيد)، باروري كم خاك، فرسايش خاك، تثبيت ضعيف
محصول، خشكسالي، و كاهش دوره آيش.
مشكلات برنج آبهاي عميق عبارتند از شرايط نامطلوب آب، علف هرز (به خصوص برنج كوهي)،
مشكلات فيزيكي خاك، و آفات (كرم ساقهخوار و كرم حشره سفيد). هزينه گزاف نيروي كار،
محصول رو به كاهش برنج، آب اضافي، و باروري كم زمين مشكلات
عمده در اكوسيستمهاي برنج
آبي ميباشند.
در ناحيه تپه ماهور، مشكلات عمدتاً با زير ساختار-
عدم وجود جادههاي مناسب براي حمل
برنج، و، در نواحي اصلي كشت برنج، انبارداري، و تسهيلات نامطلوب پس از برداشت در ارتباط
ميباشد، كه كيفيت غلات را، به خصوص براي صادرات، كاهش ميدهد. هزينه بالاي كودهاي
وارداتي و قيمتهاي پايين برنج مصرف كود را كاهش داده و به عنوان عامل اصلي
محدوديت رشد توليد برنج در ميانمار شناخته ميشود.
فرصتهاي توليد افزايش چشمگير محصول طي سالهاي 1977 تا 82، از 95/1 تا 15/3 تن/ هكتار ثبت شده است.
عوامل متعددي اين عملكرد قابل توجه را توضيح ميدهد. مهمترين آن ورود گونههاي جديد
پرمحصول (mvها) و تكنولوژيهاي توسعه يافته در
مؤسسه تحقيقات كشاورزي مركزي ميباشد.
از سال 1966 تا 1990، پنجاه mv به ميانمار وارد شده است. از ميان اينها، 11 مورد با
استفاده از مواد ژنتيكي منتخب از شبكه بينالمللي ارزيابي نتيكي برنج (inger)، و مجموعههاي
پلاسماي جوانه برنج بومي توسط دانشمندان ميانمار توليد شدهاند. بقيه به صورت مستقيم
از گلخانههاي inger آزمايش شده در ميانمار انتخاب شدهاند. افزايش تراكم گياهي و افزايش
مصرف كود، بخصوص براي mvها، داراي تأثير قابل توجهاي بر توليد ميباشند. با اين حال،
از سال 1983، عمدتاً به علت عرضه نامناسب كودهاي شيميايي، محصول داراي نوسان بين 0/3
تا 3/3 تن/ هكتار ميباشد.
كشاورزان، براي غلبه بر كمبود نيروي كار، از روش بذرپاشي در آب براي تثبيت محصول، انجام
نشا دير هنگام با استفاده از نشاهاي بيش از حد مسن، تبادل كارگر، و پرورش محصول فروشي
استفاده ميكنند. آنها كود سنگ گچ و حياط طويله را جايگزين كودهاي گران قيمت نمود،
به طور انتخابي حاصلخيز نمود، و محصول را به صورت بذرپاشي در آب بارور كرده يا موجودات
ذرهبيني خاك را تغيير دادند.
انتخاب موجودات ذرهبيني مناسب و ساخت حوضچههاي ماهي راه حلهايي براي مشكل آب اضافي
در نواحي كم ارتفاع تر ميباشند. براي كنترل فرسايش خاك، كشاورزان در بالاي زمينها
ساختارهاي كنترل فرسايش و در اطراف زمينها كانالهاي زهكشي و تغيير مسير ميسازند.
غلات توليدي بدست آمده بوسيله تكنولوژي بهبود يافته برنج در زمينهاي پست ديم بايد
حفظ شود. همچنين از نظر دولت براي توسعه تكنولوژي جديد محيط ساحلي و شور برنج و اكوسيستم
ارتفاعات، كه تحت فشار ناشي
از خشكسالي، فرسايش، علفهاي هرز، آفات، و نماتودها و درجه
حرارت پايين قرار دارند، حائز اهميت ميباشد. اين تكنولوژي مورد نياز از طريق برنامه
تحقيقاتي مشترك irri- ميانمار تأمين ميشود.
شكل 1- سهم كالريها و پروتئين از برنج، 1966- 99
شكل 2- شاخصهاي توليد برنج، ناحيه، و محصول، 2000- 1966
شكل 3- توليد سرانه (به صورت شالي)، 99- 1966
شكل 4- وضعيت تجاري خالص، 99- 1966
آمار مقدماتي، ميانمار
|
1985 |
1990 |
1995 |
1998 |
1999 |
2000 |
ناحيه زيركشت (هكتار) |
800/660/4 |
000/760/4 |
700/032/6 |
500/458/5 |
787/210/6 |
000/000/6 |
محصول (تن/ هكتار) |
1/3 |
9/2 |
0/3 |
1/3 |
2/3 |
3/3 |
توليد (تن) |
048/317/14 |
800/971/13 |
900/956/17 |
728/076/17 |
708/124/20 |
000/000/20 |
واردات برنج (تن) |
0 |
0 |
0 |
19 |
19 |
na |
واردات شالي (تن) |
na |
na |
na |
na |
na |
na |
صادرات برنج (تن) |
500/581 |
600/213 |
800/353 |
966/86 |
000/36 |
na |
صادرات شالي (تن) |
na |
na |
na |
na |
na |
na |
|
|
|
|
|
|
|
جمعيت، كل (1000×) |
544/37 |
520/40 |
877/42 |
497/44 |
059/45 |
na |
جمعيت، كشاورزي (1000×) |
990/27 |
688/29 |
770/30 |
520/31 |
776/31 |
na |
ناحيه كشاورزي (1000× هكتار) |
429/10 |
428/10 |
450/10 |
505/10 |
na |
na |
ناحيه كشاورزي آبياري شده (1000× هكتار) |
085/1 |
005/1 |
555/1 |
592/1 |
na |
na |
كل مصرف كود (تن) |
087/194 |
732/70 |
730/179 |
805/171 |
na |
na |
تراكتورهاي مورد استفاده در كشاورزي (تعداد) |
026/10 |
000/13 |
818/7 |
528/8 |
na |
na |
ترجمه و تنظيم : مائده قويدل – کارشناس و مترجم زبان انگليسي